Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı ilanına ilişkin işlemin iptal edilmesi durumunda, kentsel dönüşüm alanındaki parsellerin 2942 sayılı Kanunun 27. maddesi uyarınca Hemşin Belediye Başkanlığı tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin Bakanlar Kurulu kararının dayanağı ortadan kalkmış bulunmaktadır.
Davanın Özeti: Rize İli, Hemşin İlçesi, A1 Mahallesinde yürütülen kentsel dönüşüm ve gelişim projesi kapsamında davacıya ait parselin de bulunduğu taşınmazların 2942 sayılı Kanunun 27. maddesi uyarınca Hemşin Belediye Başkanlığı tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 16.04.2012 tarih ve 2012/3094 sayılı Bakanlar Kurulu kararının iptali istenilmektedir.
Danıştay Savcısı Düşüncesi: Dava, Rize İli, Hemşin İlçesi, A1 Mahallesi’nde yürütülen kentsel dönüşüm ve gelişim projesi kapsamında davacıya ait taşınmazın 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 27. maddesi uyarınca Hemşin Belediyesi tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin olan ve 06.05.2012 günlü, 28284 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 16.04.2012 tarih ve 2012/3094 sayılı Bakanlar Kurulu kararının iptali istemiyle açılmıştır.
Anayasa’nın 13. ve 35. madde hükümleri uyarınca mülkiyet hakkının kamu yararı amacıyla Anayasa’ya uygun olarak yasayla sınırlandırılması mümkündür. Ancak buna ilişkin düzenlemeler öncelikle kamu yararına dayanmalıdır. Ülkemizin taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin Ek 1 Nolu Protokolüyle de mülkiyet hakkı bir insan hakkı olarak kabul edilmiş ve bu hakkın orantılılık ilkesi çerçevesinde kamu yararı gözetilerek sınırlandırılabileceği ifade edilmiştir. Buna göre, bir taşınmaz üzerindeki mülkiyet hakkının kamulaştırma yolu ile kaldırılması (mülkiyetin el değiştirmesi) kamu yararının karşılanması zorunluluğunun özel mülkiyet hakkının korunmasından üstün tutulması şartına bağlıdır.
Bu çerçevede, 2942 sayılı Yasanın 27. maddesi incelendiğinde, kamulaştırma işlemlerinde öngörülen yöntemlerin bir kısmının uygulanmayarak taşınmaza acele el konulabilmesi yolu istisnai olarak başvurulabilecek bir yöntem olarak düzenlendiğinden, madde hükmü ile üç durumda acele kamulaştırma yolu ile taşınmaza el konulmasına olanak tanınmıştır. Bu koşullardan ikisi Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun uygulanmasında yurt savunması ihtiyacına veya özel kanunlarda öngörülen olağanüstü durumlarda gerekli olması halleri şeklinde açıkça sayılmak suretiyle üstün kamu yararının ve kamu düzeninin korunmasının gerçekleştirilmesi amacıyla acele kamulaştırma yoluna gidilebileceği belirtilmiştir. Bu kapsamda üçüncü koşul olan aceleliğine Bakanlar Kurulunca karar verilebilmesi için de kamu yararı ve kamu düzenine ilişkin olma halinin maddede yer alan diğer iki koşula paralel nitelik taşıması gerekmektedir.
Diğer taraftan, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 73. maddesinde: “Belediye, belediye meclisi kararıyla; konut alanları, sanayi alanları, ticaret alanları, teknoloji parkları, kamu hizmeti alanları, rekreasyon alanları ve her türlü sosyal donatı alanları oluşturmak, eskiyen kent kısımlarını yeniden inşa ve restore etmek, kentin tarihi ve kültürel dokusunu korumak veya deprem riskine karşı tedbirler almak amacıyla kentsel dönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir. Bir alanın kentsel dönüşüm ve gelişim alanı olarak ilan edilebilmesi için yukarıda sayılan hususlardan birinin veya bir kaçının gerçekleşmesi ve bu alanın belediye veya mücavir alan sınırları içerisinde bulunması şarttır. Ancak, kamunun mülkiyetinde veya kullanımında olan yerlerde kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı ilan edilebilmesi ve uygulama yapılabilmesi için ilgili belediyenin talebi ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca bu yönde karar alınması şarttır.
Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı olarak ilan edilecek alanın; üzerinde yapı olan veya olmayan imarlı veya imarsız alanlar olması, yapı yükseklik ve yoğunluğunun belirlenmesi, alanın büyüklüğünün en az 5 en çok 500 hektar arasında olması, etaplar halinde yapılabilmesi hususlarının takdiri münhasıran belediye meclisinin yetkisindedir. Toplamı 5 hektardan az olmamak kaydı ile proje alanı ile ilişkili birden fazla yer tek bir dönüşüm alanı olarak belirlenebilir. Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarında bulunan yapıların boşaltılması, yıkımı ve kamulaştırılmasında anlaşma yolu esastır. Kentsel dönüşüm ve gelişim projesi kapsamında bulunan gayrimenkul sahipleri ve belediye tarafından açılacak davalar, mahkemelerde öncelikle görüşülür ve karara bağlanır.” hükümleri yer almıştır.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 73. maddesinde kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarında bulunan yapıların boşaltılması, yıkımı ve kamulaştırılmasında anlaşma yolunun esas olduğu öngörüldüğünden, dönüşüm ve gelişim projeleri uygulamalarında öncelikle anlaşma yoluna gidilmesi gerektiği, anlaşma sağlanamayan durumlarda kamulaştırma yapılması ve bu halde de kamulaştırmanın 2942 sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca gerçekleştirilebilmesi için ise yukarıda da açıklandığı üzere acele kamulaştırmanın koşullarının gerçekleşmiş olduğunun açıkça ortaya konulması gerektiği tabiidir.
Dosyanın incelenmesinden, davacıya ait taşınmazın bulunduğu alanın 27.12.2011 tarih ve 2011/2653 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile “Hemşin Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanı” olarak belirlendiği, anılan karar sonrasında Proje kapsamında bulunan taşınmazların 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırılmasına ilişkin dava konusu 16.04.2012 tarih ve 2012/3094 sayılı Bakanlar Kurulu kararının alındığı anlaşılmaktadır.
Olayda, bir alanda salt 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 73. maddesi uyarınca kentsel dönüşüm projesi uygulanabilmesi için aranan koşulların varlığının o alanda acele kamulaştırma yapılmasına gerekçe olarak kabul edilemeyeceği, dava konusu işleme hazırlık işlemlerinde ve dava konusu işlemde taşınmazın kamulaştırılmasında acelelik hali bulunduğuna ilişkin başkaca bir gerekçeye de yer verilmediğinden 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 27.maddesinde öngörülen acele kamulaştırma prosedürünün uygulanabilmesi için gerekli olan olağanüstü durumların ve bu yönteme başvurulması ile amaçlanan kamu yararının somut olarak ortaya konulamadığı sonucuna varılmıştır.
Kaldı ki, davacıya ait taşınmazın bulunduğu alanın “Hemşin Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanı” olarak belirlenmesine ilişkin 27.12.2011 tarih ve 2011/2653 sayılı Bakanlar Kurulu kararının iptali ve yürütmesinin durdurulması istemiyle Danıştay Altıncı Dairesi’nin E:2012/1202 sayılı dosyasında açılan davada yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen raporun esas alınması suretiyle “Proje’nin bölgenin fiziksel çevresiyle olan ilişkisi, niteliği ve yer seçimi itibariyle kentin gelişme yön ve potansiyelleri ile uyumlu olmadığı ve planlama esasları ile şehircilik ilkelerine uygun bulunmadığı” gerekçesiyle anılan Bakanlar Kurulu kararının 11.12.2013 tarihinde yürütmesinin durdurulmasına karar verilmiş bulunmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, hukuka uyarlık bulunmayan dava konusu Bakanlar Kurulu kararının iptali gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince 2577 sayılı Yasanın 27. maddesi uyarınca Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü.
Dava, Rize İli, Hemşin İlçesi, A1 Mahallesinde yürütülen kentsel dönüşüm ve gelişim projesi kapsamında davacıya ait parselin de bulunduğu taşınmazların 2942 sayılı Kanunun 27. maddesi uyarınca Hemşin Belediye Başkanlığı tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 16.04.2012 tarihli, 2012/3094 sayılı Bakanlar Kurulu kararının iptali istemiyle açılmıştır.
2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 27. maddesinde, “3634 sayılı Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun uygulanmasında yurt savunması ihtiyacına veya aceleliğine Bakanlar Kurulunca karar alınacak hallerde veya özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlarda gerekli olan taşınmaz malların kamulaştırılmasında kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere ilgili idarenin istemi ile mahkemece yedi gün içinde o taşınmaz malın 10 uncu madde esasları dairesinde ve 15 inci madde uyarınca seçilecek bilirkişilerce tespit edilecek değeri, idare tarafından mal sahibi adına 10 uncu maddeye göre yapılacak davetiye ve ilanda belirtilen bankaya yatırılarak o taşınmaz mala el konulabilir.
Bu Kanunun 3 üncü maddesinin 2 nci fıkrasında belirtilen hallerde yapılacak kamulaştırmalarda yatırılacak miktar, ödenecek ilk taksit bedelidir.” hükmüne yer verilmiştir.
Anılan madde hükmünün değerlendirilmesinden, maddede öngörülen acele kamulaştırma halinin istisnai olarak uygulanabilecek bir yöntem olarak düzenlenmiş olduğu, anılan madde uyarınca 3634 sayılı Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun uygulanması ve özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlarda acele kamulaştırma yapılabileceği, bu iki halin yanısıra aceleciliğine Bakanlar Kurulunca karar alınacak hallerde de acele kamulaştırma yoluna başvurulmasının olanaklı kılındığı görülmektedir. Bu kapsamda kamulaştırmanın aceleliğine Bakanlar Kurulunca karar verilebilmesi için kamu yararı ve kamu yararına ilişkin olma halinin maddede yer alan diğer iki koşula paralel nitelik taşıması gerektiği açıktır.
Dosyanın incelenmesinden, davacıya ait taşınmazın bulunduğu alanın 27.12.2011 tarihli, 2011/2653 sayılı Bakanlar Kurulu kararı uyarınca “Hemşin Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanı” olarak belirlendiği, söz konusu Bakanlar Kurulu kararı uyarınca yürütülen kentsel dönüşüm ve gelişim projesi kapsamında davacıya ait parselin de bulunduğu taşınmazların 2942 sayılı Kanunun 27. maddesi uyarınca Hemşin Belediye Başkanlığı tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin dava konusu 16.04.2012 tarihli, 2012/3094 sayılı Bakanlar Kurulu kararının alınması üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, davacıya ait parselin de bulunduğu taşınmazların 2942 sayılı Kanunun 27. maddesi uyarınca Hemşin Belediye Başkanlığı tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin dava konusu 16.04.2012 tarihli, 2012/3094 sayılı Bakanlar Kurulu kararının dayanağı olan davacıya ait taşınmazın bulunduğu alanın “Hemşin Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanı” olarak belirlenmesine dair 27.12.2011 tarihli, 2011/2653 sayılı Bakanlar Kurulu kararının iptali istemiyle Dairemizin E:2012/1202 sayılı dosyasında açılan davada yerinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırıldıktan sonra hazırlanan bilirkişi raporu doğrultusunda; bölgenin fiziksel çevresiyle olan ilişkisi, niteliği ve yer seçimi itibariyle kentin gelişme yön ve potansiyelleri ile uyumlu olmayan ve planlama esasları ile şehircilik ilkelerine uygun olmayan Rize İli, Hemşin İlçesinde bulunan ve sınırları belirlenen alanın “Hemşin Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanı” olarak belirlenmesine ilişkin 27.12.2011 tarih ve 2011/2653 sayılı Bakanlar Kurulu kararında hukuka uyarlık görülmediği gerekçeleriyle Dairemizin 21.04.2015 tarihli, E:2012/1202, K:2015/2503 sayılı kararı ile iptaline karar verilmiştir.
Bu durumda, Dairemizin anılan kararı uyarınca davacıya ait parselin de bulunduğu taşınmazların 2942 sayılı Kanunun 27. maddesi uyarınca Hemşin Belediye Başkanlığı tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin dava konusu 16.04.2012 tarih ve 2012/3094 sayılı Bakanlar Kurulu kararının dayanağı ortadan kalkmış bulunmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu işlemin İPTALİNE, 298,1 TL yargılama giderinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine, 2577 sayılı Kanunun 20/A maddesinin 1. fıkrasının (g) bendi uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 (onbeş) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 21/04/2015 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.